Home

Garnaqsi (1974)

                                                                                   Cabdullaahi Dhoodaan

 

 

 

Garnaqsi wuxuu abwaanku tiriyey 1974kii.  Dawladdii Maxamed Siyaad ayaa jahawareerisay ururadii gobonimo doonka ahaa ee gobolka Soomaali Galbeed ama Ogaadeenya ka dagaalamayey.  Cabdullaahi Dhoodaan sida ay dawladdu u majara-habaabisay dhaqdhaqaaqyadaa in badan ayuu ka hadlay mawqifkiisuna wuu caddaa laga soo billaabo 1963kii.  Shacabka gobolkaa iyo  dawladdaba tusaalayaal maangal ah iyo digniino wax ku ool ah ayuu siiyey.  Wuxuu jeclaa inay dawladdu madaxbanayso Jabhadda Xoraynta Ogaadeenya si caalamku ugu arko mid gudaha Itoobiya ka kacay oo xukuumadda Addis Ababa iyo dulmigeeda ka gadoodsan.  Wuxuu diidanaa in jabhaddu ugu muuqdo wadamada caalamka gaar ahaan Midowga Afrika, Midowgii Sufeeti  iyo Reer Galbeedkaba  ismaandhaaf ka aloosan xadka kala qaybiya Itoobiya iyo Jamhuuriyadda Soomaaliya.  Indheergarad gobolkaa ka soo jeeda ayaa dowladda la xaajooday iskuna dayey inay fahamsiiyaan muhiimadda ay madax-bannaanida jabhaddu u leedahay shacabka gobolka iyo dowladdaba laakiin Maxamed Siyaad arintaa wuu garan waayey wuuna diiday in halganka Soomaali Galbeed uu madaxbannaanaado.  Wasaaraddii Gaashaandhigga iyo tii Arimaha Dibadda ayuu si toos ah gacanta ugu galiyey maamulkii Jabhadda Soomaali Galbeed. 

 

Sidaa iyada oo ay tahay, ayaa 1974kii waxaa magaalada Muqdisho lagu qabtay kalfadhigii sanadlaha ahaa ee Midowga Afrika (OAU.)  Damacii dadweynaha iyo doonitaankii waxgaradka gobolkaa ayaa haddaba dardar hor leh ay rag door ahi galiyeen iyaga oo is leh ka faa'iidaysta kulanka madaxda Afrika.  Raggii arintaa waday ayaa dhammaantood xabsiga loo taxaabay si aanay si qarsoon ula kulmin qaar ka mid ah madaxdii gebranayd Jubba iyo Curuba.  Ragga xabsiga la dhigay waxa ka mid ahaa Maxamed Diiriye Uurdoox, hoggaamiyihii hore ee Jabhadda Xoraynta Ogaadeenya oo la xidhay April 1974kii.  Uurdoox waxaa si toos ah xidhidiisa u amray Maxamed Siyaad.  Khilaaf hore oo ka dhashay maamulka jabhadda ayaa keenay xidhayga Uurdoox.  Sidaan soo xusnay, Siyaad wuxuu doonayey in jabhadda 100% laga maamulo madaxtooyada iyo laamaheeda kala duwan, Uurdooxna, sida Dhoodaan,  wuxuu doonayey dhaqdhaqaaq madax bannaan. 

 

Nimankaa marka gaalshireha loo dhaadhicinayo Cabdullaahi Dhoodaan wuu xanuunsanaa oo wuxuu jiifay Cisbitaalka Digfeer.  Cudur dhakhaatiirtii caajis galiyey oo ay saari waayeen ayaa hayey.  Caloosha ayaa barartay oo sidii buufimadii in badan ka hormartay jidhkiisii soohnaa.   Maalin maalmahii cisbitaalka uu jiifay ka mid ah ayaa waxaa soo booqday laba nin oo ay saaxiib ahaayeen.  Nabdaado gaaban ka dib, wuxuu Cabdullaahi Dhoodaan butaacay gabaygan oo uu nimankii ka codsaday inay Xamar ku baahiyaan.  Maalintaa tii xigtayna fay ayuu yidhi oo lugihiisa ayuu cisbitaalkii kaga baxay, cudurkiina dib looma arag. 

 

Garnaqsi wuxuu ka mid yahay gabayada Dhoodaan oo ay adagtahay in la kala hormariyo kuwa ugu horreeya.  Haddii gabayada Soomaaliyeed mar uun la baratansiin lahaa, waxaan qabaa inuu kaalinta ugu horraysa galayo sida ititibsan, maangalka ah, inna aan wax turxaan ah lahayn ee uu u garnaqsaday iyo mahadhada uu reebay ee uu anfacay qof walba oo mid kale wax ka tirsanayey awgeed.  Garnaqsi dhexdiisa waxaad ka helaysaa ugu yaraan 10 maahmaahood oo midiba ta kale ka daran tahay, lix sheeko murtiyeed mid kasta kaligeed cutubyo laga diyaarin karo, iyo 19 balan-fur ama khayaano oo gobolka Soomaali Galbeed ay ku sameeyeen nimankii Jamhuuriyadda ka talinayey iyadoo waliba dadka gobolkaa kasoo jeeda ay daacad u yihiin.  Reer Soomaali Galbeed qudhoodu ma eed laa sida ay Cabdullaahi Dhoodaan ugu muuqato bal wuu dhaliilayaa oo wuxuu u arkaa inay gebidhaclaynayaan, taladiisiina ay diideen.  Wuxuu ku laabfayow yahay inuu yahay libaax ninkii ganay iyo kii galladay kala garan og, inuu si hufan u garnaqsaday gudoonkuna u yaalo Soomaalida ama dhagaystaha iyo inuu qaawiyey oo qeexay khayaanadii qaran ee ay ku kaceen nimankii dalka hoggaanka u hayey.  Wuxuu yidhi:   

 

         Cabdi Gorad garaadkii markuu gabayga saaraayey

         Gablan talo adduunneey wuxuu ugu guraabaasay

         Macnahuu ka gooraamayaan Biixiyoow galaye

 

         Kol hadday garkaa iyo garkaa geesna qaban weydo

         Inaad gebi dhacdaa way xuntahay ood galgalataaye

         Bari iyo galbeed xaajo waa mid u gawaan raace

 

         Ha yeeshee gadnaan doodifeey geeri loo dhalaye

         Kurus gool sideed jira mar bay guduri dhaantaaye

         Guduudane marbuu kuu noqdaa aar gaboodyo lehe

         Gendi weheshad baa kaaga roon xuunsho guluc dheere

         Gudcurkiyo caddadu waa midkaan gibilku saarayne

 

         Gojoxada ka weynee guntiga lagu gufaynaayo

         Iska gudub gantoobkeedu sheeg taana way gabiye

         Ka gilgilo gantaal kugu dhacaa kaaga gu'i waaye

         God-dhaw goori iyo gawracdii laysla garan waayey

         Cilmigaan ka goodiyahayaa taa ka guda weyne

 

         Gogol-dhigadka maamaahdu waa gabayadaydaase

         Gucunkeeda maansadu halkay gacan-toglaynayso

         War guulaanti xididaysatiyo guurti laga yaabay

         Goljeex iyo madaba way helaan inay ku goobaane

         Ma gartaan gibbaankoo dhan iyo jaale goray-ciile

 

         Gurdan raaca googaatamoow gaabsadaan odhane

         Gocorkiyo ardaa niijiyoow hooy gabaan idhiye

         Halkay gumacyadaydu u socdaan waa gun iyo baare

         Af gurrani hadduu goob yidhaa wuu guracayaaye

 

         Haku guban dheh waa guluc shishiyo goobadaan xidhiye

         Hana moodin goof laga bixiyo gaaman laasa ah dheh

         Galalaati mool howgu dhicin gawyalaan faraye

         Gamuunkaan cirka u riday halkuu dhigan gafuurkiisa

         Ha arkeen gulaamadii batiyo uur-ma-gaaxsade e

         Onkod galaw ka diday baa odhan geesinimo doone

         Markaasay gabrada laacayaan saa gobbay koriye

         Amay goosan xabag gawlaliyo maydhax gumareede

 

         Giddigiin ka soo guda halkaa goor horaan idhiye

         Adigaa garaad lehee Cabdiyoow nimankan gaagaaban

         Guddoon waxaad u sheegtaa ergada kii aad garan weydo

         Galoofyahow garaadkaa intaad gaar isula shawrto

         Shaki hadduuba kaa galo adoon goolka dhalinaynin

         Kubbadaa gabaacuulsan laad haw giraan-girin dheh

 

         Tix gamuuran oo gaaban oo caynka lagu giijay

         Waxaan arar gadaanka ugu sudhi amaan u guud saaray

         Suubaan galgalineed kolkuu marayo geeleenu

         Waa say awrtu ugu guuxdo ooy halo u goojaane

 

         Gondadegay galshadii aan dhuraad galaxsan doontaane

         Gorod iyo gammaan iyo lo' iyo xiliyo gaadiidba

         Gabaahiir dad laga joojiyoo gaydh qabaan nahaye

         Igadhkaan gandaalka u sidnaa gaagaxoo lumaye

         Anna galalafkaasaan rabaa cidaan galaaftaaye

 

         Galbi dhabadka ciil iyo guraan goonidaw nahaye

         Gaboodaha xajiinta leh jarcada kii aan kaga gaaray

         Gofaniyo abees gaamuriyo weliba goodaado

         Iyo gabaska waabeeyada ah hoosta ii galiyey

 

         Goga junida kaan uga madhshiyo halal gamaareeya

         Garaad-laawe moog waliba suu ii gabaanadiye

         Golxaaliyo galaayuusna waa ficil ganbooleeye

 

         Markuu caga gubyeysnaa ninkaan jaamaha u galiyey

         Isaguna kabtaydii gubaan gacalkay moodaayey

 

         Markuu geed koraayaba ninkaan badhi-gantaalaayey

         Isna laanta ila goynayaan gacalka moodaayey

 

         Gabadhuu jeclaadiyo ninkaan gaaridaw mehershay  

         Isna taydii iga guursadaan gacalkay moodaayey

 

         Guri aan furaashiyo ninkaan gogol macaan seexshay

         Isna dhaxanta igu guuliyaan gacalkay moodaayey

 

         Gurgurshaaga kii aan u rareen gabanada u saaray

         Isna kaygii soo gowracaan gacalkay moodaayey

 

         Gacantii maroodiga ninkaan galab kasii daayey

         Isna gaws libaax igu ridaan gacalkay moodaayey

 

         Markii laga gol roonaa ninkii aan u garbaynaayey

         Isna shalay gollida ii dabraan gacalkay moodaayey

 

         Ninkaan xoolihiisii gudhnaa godol kusoo taagay

         Isaguna hashaydii gujaan gacalkay moodaayey

 

         Galooftii madhnayd iyo ninkaan gorof u aabeeyey

         Isna gaawahaygii jabshaan gacalkay moodaayey

 

         Ninkaan cidhibta qodaxda uga gurayeen gunnada siiyey

         Isna waranka ila gaadayaan gacalkay moodaayey

 

         Ninkii aan galoolada ka jaray een gegidana u xaadhay

         Isna gocondhi ii buulayaan gacalkay moodaayey

 

         Garabgal iyo taageer ninkay Goobba iga keentay

         Isna ganafka igu duugayaan gacalkay moodaayey

 

         War gaaska iyo guutadu markay gabagabaynaysay

         Ninkaan geela uga reebay een gaade ka ilaashay

         Isna gulufka igu weeraraan gacalkay moodaayey

 

         Markii laga gol roonaa ninkii aan u garbaynaayey

         Ama gurro iyo ninkii aan guhaad goor walba u diiday

         Isaguna i guulguulayaan gacalkay moodaayey

 

         Ninkaan buurta guradeeda dheer anigu gaadhsiiyey

         Ee gunteeda iga sheemayaan gacalkay moodaayey

 

         Hadba gooshigeedee markuu libin ku geeraaray

         Ninkaa igu garwaanlaystay baan gacalkay moodaayey

 

         Garanuugta yaacdiyo ninkaan goodirkaw celiyey

         Een biciidka geeska u qabtiyo faraw gadoodaaya

         Isna geenyadaydii didshaan gacalkay moodaayey

 

         Sidaan ugu gadaanaa ninkaa looga wada giigay

         Een geedankiisii noqdayow waxaad i gaadhsiisay  

         Si aan uga gayoodaba adaa guuldarro i badaye

         Gonda-gooye ma ahayn waxaan kuu gardaadsadaye

         Nabsi guratay goor aad heshaba waana ii godobe

 

         Maskii good ahaa iyo ninkii loo gar qaadaayey

         Guurtida markii loo wacee taladii loo guulay

         Cid gungaadha xaajada kolkii goobtii laga waayey

         Waxay gocotayoo eersatayoo gabgabo u diiday

         Waa masaartu xidadkay gashiyo gabankay aaseene

 

         Nin ganiyo libaax waa ogyahay kii galadayaaye

         Adoose goomanaadaa kolkay ila gudboonaato

         Nacab aan iskaga kaa gudbiyo hiil gabaabsiye

         Geeridii aan kaa celin jiraan gudin u soofayne

 

         Garnaqsaday guddoonkiina waa nin iyo gaarkiise

         Gadaafada haddaad odhan lahayd laguma gaadhsiinin

         Ninkaa gebiga igu soo dunshayoow soow ku garan maayo

  

 

   

 
 
 
 
 
 
 
 

Dhoodaan| Sayid Maxamed| M.C.Dage| Qamaan| M.C.Beenaleey| Raage Ugaas| Kaadheeri| Guba| Singub

Copyright 2002 Doollo.com. The largest online collection of Somali poetry.  All rights reserved.